Kontakty z dzieckiem mogą zostać uregulowane także dla osób innych niż rodzice. Art. 113⁶ KRO obejmuje rodzeństwo, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz inne osoby, które przez dłuższy czas sprawowały nad dzieckiem pieczę. Nie oznacza to jednak identycznego harmonogramu dla każdego bliskiego ani prawa do spotkań ustalanego wyłącznie według oczekiwań dorosłych. Zasadnicze znaczenie ma dobro konkretnego dziecka.
Do której grupy należy osoba zainteresowana
Najpierw trzeba prawidłowo określić relację. Rodzeństwo i dziadkowie są wymienieni wprost. Powinowactwo w linii prostej nie obejmuje dowolnej osoby nazywanej w rodzinie ciocią lub wujkiem. Jeżeli podstawa ma wynikać z kategorii innych osób, należy wykazać dłuższe sprawowanie pieczy nad dzieckiem. Sama sympatia lub okazjonalne spotkania nie zastępują tej przesłanki.
Warunek dłuższego sprawowania pieczy odnosi się do wskazanej kategorii innych osób. Nie należy wymagać od każdego rodzeństwa wykazania, że wcześniej zastępowało rodziców. Jednocześnie samo wejście do ustawowej grupy nie przesądza, że wszystkie proponowane terminy i formy kontaktu będą odpowiadały potrzebom dziecka.
W nietypowej sytuacji rodzinnej warto przedstawić dokumenty stanu cywilnego i orzeczenia mające znaczenie dla relacji, w tym skutków przysposobienia. Potoczne określenie więzi nie zawsze odpowiada jej prawnemu statusowi. Sprawa powinna zostać oparta na rzeczywistej podstawie, a nie na nazwie używanej w rozmowach.
Co oznacza odpowiednie stosowanie zasad kontaktów
Ustawa nakazuje odpowiednio stosować reguły dotyczące kontaktów rodziców. Oznacza to możliwość dobrania formy do wieku, więzi, odległości i bezpieczeństwa dziecka. Kontakt może obejmować spotkania, wspólne wyjścia, korespondencję lub komunikację na odległość. Nie ma reguły przyznającej rodzeństwu czy dziadkom automatycznie taki sam zakres jak osobno mieszkającemu rodzicowi.
Trzeba także uwzględnić aktualne obowiązujące orzeczenia, naukę, leczenie i wypoczynek. Nadmiar nakładających się harmonogramów może obciążać dziecko. Dlatego warto przedstawić propozycję pasującą do całego planu, a nie tylko wykaz dogodnych terminów osoby wnioskującej. Mniejszy, wykonalny zakres może lepiej realizować cel niż rozbudowany projekt bez realnej organizacji.
Jeśli więź była przez dłuższy czas przerwana, warto uzasadnić sposób jej stopniowego odbudowywania. Spotkania w znanym miejscu albo początkowe rozmowy telefoniczne lub internetowe mogą być propozycją do oceny, nie gotowym rozwiązaniem każdej sytuacji. Należy uwzględnić przyczynę przerwy i obecne potrzeby dziecka.
Dobro dziecka i rozsądne życzenia
Wniosek powinien wyjaśniać, jaka więź istnieje i dlaczego proponowany kontakt służy dziecku. Informacja, że dorosłemu jest przykro z powodu braku spotkań, może opisywać jego sytuację, lecz nie zastępuje analizy potrzeb małoletniego. Znaczenie mogą mieć wcześniejsza codzienna relacja, poczucie bezpieczeństwa i możliwość utrzymania ważnych więzi rodzinnych.
Zdania dziecka nie należy sprowadzać do podpisanej deklaracji przeciw jednemu z rodziców. Sąd poznaje je w warunkach zależnych od rozwoju, zdrowia i dojrzałości oraz uwzględnia rozsądne życzenia w miarę możliwości. Odpowiednie postępowanie wyjaśnia materiał o wysłuchaniu dziecka w sądzie rodzinnym. Dziecko nie powinno być posłańcem w konflikcie o terminy.
Jeżeli występują konkretne zagrożenia, można rozważyć ograniczenie sposobu kontaktu; przy poważnym zagrożeniu lub naruszeniu dobra dziecka zastosowanie mogą mieć podstawy zakazu. Nie należy jednak utożsamiać każdego konfliktu dorosłych z koniecznością odcięcia relacji. Potrzebne są fakty dotyczące dziecka i proponowanej formy spotkań.
Jak wykazać dłuższe sprawowanie pieczy
Osoba powołująca się na kategorię innych osób powinna opisać, co rzeczywiście robiła, w jakim okresie i z jaką regularnością. Przydatne mogą być dokumenty organizacji opieki, korespondencja z rodzicami, informacje o odbiorach z placówki, opiece podczas choroby i świadkowie codziennej relacji. Chodzi o sprawowanie pieczy, a nie samą liczbę wspólnych zdjęć.
Przykład hipotetyczny: osoba niespokrewniona przez kilka lat uczestniczyła w codziennym wychowaniu dziecka, a po zmianie sytuacji domowej utraciła możliwość kontaktu. Musi wyjaśnić tę wcześniejszą rolę i jej znaczenie dla dziecka. W innej sytuacji znajomy rodziny spotykający dziecko sporadycznie nie powinien zakładać identycznej podstawy tylko z powodu bliskiej relacji z rodzicem.
Dowody należy dobierać proporcjonalnie. Zdjęcie może potwierdzać spotkanie, ale nie dowodzi samodzielnie zakresu codziennej opieki. Wiadomość o jednorazowym odbiorze ze szkoły nie opisuje całego roku. Zamiast przekazywać pełne prywatne archiwa, przygotuj reprezentatywną chronologię i wskaż, co potwierdza każdy materiał.
Jak sformułować propozycję dla sądu
Opisz oczekiwaną formę, częstotliwość, czas, miejsce oraz sposób odbioru i powrotu dziecka. Jeśli potrzebna jest obecność innej osoby, wyjaśnij przyczynę i wykonalność. Przy kontakcie zdalnym określ sposób nawiązania rozmowy i racjonalny przedział czasowy. Unikaj żądania nieograniczonego kontaktu o każdej porze.
Przedstaw też aktualne postanowienia i ewentualny trwający proces rodzinny. Własna sprawa bliskiego nie powinna być automatycznie utożsamiana z żądaniem jednego z małżonków podczas rozwodu. Zakres uczestników i właściwy tryb trzeba ustalić według rzeczywistego wniosku, uwzględniając inne toczące się postępowania.
Krajowo punktem wyjścia jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania dziecka, z dalszymi regułami art. 569 KPC. Postanowienie o ustaleniu, ograniczeniu lub zakazaniu kontaktów wymaga rozprawy i staje się skuteczne oraz wykonalne po prawomocności. Doraźna ochrona może wymagać odrębnej oceny w ramach zabezpieczenia. Adres kancelarii w Legnicy nie określa sam właściwości.
Przy kontaktach między małoletnim rodzeństwem istotny jest również status procesowy dzieci. W uchwale z 13 kwietnia 2022 r., III CZP 90/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że małoletnie rodzeństwo, także przyrodnie, nie jest uczestnikami postępowania o ustalenie kontaktów między nimi. Nie należy więc utożsamiać prawa do utrzymania więzi z automatycznym występowaniem każdego dziecka jako uczestnika reprezentowanego przez rodzica lub kuratora. Ustalenie właściwego kręgu uczestników wymaga odrębnej oceny przed złożeniem pisma.
Zmiana i wykonanie ustaleń
Rozstrzygnięcie o kontaktach można zmienić, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Należy wtedy pokazać aktualną sytuację i przyczynę, dla której wcześniejszy zakres przestał odpowiadać potrzebom. Nie należy jednostronnie rozszerzać uprawnień tylko dlatego, że dziecko jest starsze lub jedna osoba uważa dotychczasowe terminy za zbyt krótkie.
Jeśli problem dotyczy już niewykonania obowiązującego kontaktu, nie jest tym samym co ustalanie nowej relacji. Osobne przesłanki ma żądanie zwrotu uzasadnionych wydatków przygotowania kontaktu. Także ten problem wymaga ustalenia konkretnego dokumentu i obowiązków, a nie samego pokrewieństwa.
Zasadnicza opłata od wniosku nieprocesowego wynosi 100 zł, z uwzględnieniem szczególnych zasad wszczęcia i zwolnień. Do konsultacji rodzinnej w Legnicy przygotuj dokumenty relacji, chronologię dotychczasowej więzi i projekt kontaktu wpisany w rzeczywisty plan dziecka. Pozwala to oddzielić ustawową podstawę od oczekiwań co do jej praktycznego zakresu.
Podstawy prawne i stan opracowania
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 113⁶, art. 113 § 2, art. 113¹ i113⁶, art. 113²–113³ w związku z113⁶, art. 113⁵ w związku z113⁶.
- Kodeks postępowania cywilnego: art. 576 § 2–3, art. 568–569 i579.
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 23 pkt 1, art. 95 ust. 1 pkt 4, art. 102.
- SN, III CZP 90/22, uchwała z 13 kwietnia 2022 r.: sentencja o statusie małoletniego rodzeństwa.
- VI Nsm 811/15: rozróżnienie kategorii innych osób w art. 113⁶, oceniane z aktualnym KRO.
Stan prawny opracowania: 20 października 2026 r. Zastosowanie opisanych zasad zależy od dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy.