Autor:

Zagraniczny wyrok rozwodowy nie zawsze wymaga nowego polskiego procesu o uznanie. Nie oznacza to jednak, że dowolny skan automatycznie wystarcza do wszystkich formalności. Najpierw ustala się państwo, rodzaj dokumentu, datę wszczęcia i wydania oraz możliwość dalszego zaskarżenia. Inne reguły wynikają z prawa Unii, inne z umów międzynarodowych i polskiego kodeksu. Samo przetłumaczenie dokumentu nie rozstrzyga, który reżim działa.

Pięć informacji przed zamówieniem dokumentów

  • Państwo i organ, który rozwiązał małżeństwo.
  • Data wszczęcia postępowania, nie tylko data końcowego wyroku.
  • Data orzeczenia i jego status w państwie pochodzenia.
  • Udział drugiej strony oraz sposób doręczenia pisma wszczynającego.
  • Cel w Polsce: wpis w akcie, nowy związek albo spór o skutek orzeczenia.

Jeżeli sprawa obejmuje także alimenty, dzieci lub majątek, rozdziel te rozstrzygnięcia. Uznanie samego rozwiązania małżeństwa nie daje automatycznej odpowiedzi na wykonanie każdego obowiązku finansowego i rodzinnego. Jurysdykcja i prawo właściwe do prowadzenia rozwodu dotyczą wcześniejszego pytania, gdzie i według jakiego prawa orzekać. Przykład przygotowania takiej sprawy zawiera opis rozwodu małżonków mieszkających w różnych państwach. Tutaj chodzi o skutek już wydanego dokumentu.

Postępowanie unijne wszczęte od 1 sierpnia 2022 roku

Art. 100 rozporządzenia 2019/1111 wiąże jego stosowanie z postępowaniami wszczętymi nie wcześniej niż 1 sierpnia 2022 r. Trzeba uwzględnić państwa związane aktem; Dania nie uczestniczy w tym reżimie. Nie wystarczy samo ogólne określenie „wyrok europejski”. Państwo europejskie, członkostwo w Unii i związanie danym rozporządzeniem nie są identycznymi kategoriami.

Art. 30 ust. 1 przewiduje uznawanie orzeczeń między związanymi państwami członkowskimi bez specjalnego postępowania. Dla wpisów stanu cywilnego ust. 2 dotyczy orzeczenia, od którego według prawa państwa wydania nie przysługują już dalsze środki zaskarżenia. Nie należy przedstawiać tej zasady jako prawa do wpisu każdego nieostatecznego dokumentu bez sprawdzenia statusu.

Art. 31 wymaga odpisu pozwalającego ustalić autentyczność i właściwego zaświadczenia z art. 36. Dla orzeczeń w sprawach małżeńskich jest to formularz z załącznika II, wydawany na wniosek przez właściwy sąd państwa pochodzenia. Nie należy zamieniać go z formularzem dotyczącym odpowiedzialności rodzicielskiej ani z dawnym zaświadczeniem z poprzedniego rozporządzenia.

Tłumaczenie, braki i odmowa w reżimie unijnym

Art. 31 ust. 2–3 rozróżnia tłumaczenie odpowiednich pól zaświadczenia i tłumaczenie orzeczenia potrzebne, gdy organ bez niego nie może kontynuować. Art. 91 określa zasady językowe i osobę uprawnioną do tłumaczenia. Nie należy obiecywać ani braku jakiegokolwiek tłumaczenia w każdej sprawie, ani automatycznego obowiązku przekładu całych akt. W kontekście rozporządzenia art. 90 wyłącza legalizację i podobne formalności.

Art. 32 pozwala przy brakach dokumentów wyznaczyć termin, przyjąć równorzędne albo w określonej sytuacji zwolnić z przedstawienia. Nie oznacza to dowolnego prawa strony do zastąpienia orzeczenia własnym streszczeniem. Art. 38 wskazuje podstawy odmowy uznania, między innymi oczywistą sprzeczność z porządkiem publicznym, określone uchybienie doręczenia przy orzeczeniu zaocznym i niezgodność z innym właściwym orzeczeniem. Zgoda na wynik może mieć znaczenie dla wskazanego wyjątku doręczeniowego, lecz nie jest uniwersalnym usunięciem wszystkich przeszkód.

Art. 30 ust. 3 pozwala zainteresowanej stronie wystąpić o stwierdzenie braku przesłanek odmowy, a art. 40 przewiduje odpowiednią procedurę odmowy uznania. Przy rzeczywistym sporze trzeba dobrać właściwy wniosek i sąd według tego reżimu, nie zaczynać ponownego procesu o sam rozwód. Automatyzm podstawowej zasady i możliwość sądowego rozstrzygnięcia sporu uzupełniają się.

Starsze postępowanie unijne: 2201/2003

Art. 100 ust. 2 rozporządzenia 2019/1111 zachowuje stosowanie 2201/2003 do orzeczeń z postępowań wszczętych przed 1 sierpnia 2022 r. i należących do jego zakresu. Wyrok wydany po tej dacie może więc nadal podlegać wcześniejszym przepisom, jeżeli sprawę wszczęto wcześniej. Data samego orzeczenia nie jest wystarczającym kryterium wyboru między tymi dwoma aktami.

W dawnym reżimie art. 21 przewiduje podstawowe uznanie bez specjalnego postępowania i właściwy warunek dla wpisów stanu cywilnego. Art. 37–39 regulują dokumenty, w tym zaświadczenie dla spraw małżeńskich według załącznika I. Przy wyroku zaocznym znaczenie mają dodatkowo dokumenty doręczenia albo jednoznacznej zgody strony na orzeczenie. Art. 22 określa przeszkody uznania. Nie należy stosować nowego załącznika II w miejsce starego I bez ustalenia daty wszczęcia.

Przy bardzo dawnych sprawach trzeba ponadto sprawdzić art. 64, datę rozpoczęcia stosowania i odpowiednie przystąpienie państwa do Unii. Nie można przenieść reżimu 2201/2003 na dowolny wyrok sprzed jego zastosowania tylko dlatego, że państwo jest dzisiaj członkiem. Taka sprawa wymaga historycznej kwalifikacji i dokumentów, a nie wyłącznie współczesnej listy członków.

Zjednoczone Królestwo i data końca okresu przejściowego

Brexit wymaga odrębnego sprawdzenia. Art. 67 ust. 2 lit. b umowy o wystąpieniu zachowuje przepisy o uznawaniu i wykonywaniu z 2201/2003 dla wyroków wydanych w postępowaniach wszczętych przed zakończeniem okresu przejściowego. Art. 126 określa koniec tego okresu na 31 grudnia 2020 r. Nie należy zatem utożsamiać późnej daty wyroku z pewnym wyłączeniem zachowanej drogi.

Dla sprawy wszczętej później nie należy automatycznie stosować unijnego formularza tak, jak dla bieżącego rozwodu w państwie związanym 2019/1111. Trzeba zbadać właściwe umowy i polskie przepisy uznania. Przy ustalaniu granicznej daty użyj dokumentu wszczęcia i rzeczywistego przebiegu, nie samej daty zawarcia małżeństwa albo wyprowadzki. Reguły dotyczące orzeczeń w Anglii, Walii, Szkocji lub Irlandii Północnej wymagają właściwego dokumentu danego postępowania.

Państwo trzecie albo inny właściwy reżim krajowy

Po sprawdzeniu pierwszeństwa mających zastosowanie umów międzynarodowych ocenia się krajowe art. 1145 i następne k.p.c. Art. 1145 przewiduje uznanie orzeczeń cywilnych z mocy prawa, o ile nie zachodzą przeszkody z art. 1146. Nie jest więc prawidłowe ogólne twierdzenie, że każdy rozwód spoza Unii zawsze wymaga konstytutywnego uznania polskim postanowieniem.

Art. 1146 wymienia między innymi brak prawomocności w państwie pochodzenia, naruszenie wyłącznej jurysdykcji polskiej, wskazane uchybienia doręczenia lub pozbawienie obrony, wcześniejszą zawisłość w Polsce, sprzeczne wcześniejsze prawomocne orzeczenie i klauzulę porządku publicznego. Nie można wykluczyć tych przeszkód jedynie na podstawie profesjonalnego wyglądu odpisu. Przy nieobecności drugiej strony trzeba ustalić rzeczywiste doręczenie i możliwość obrony.

Art. 1147 wymaga urzędowego odpisu, dokumentu prawomocności, jeśli nie wynika ona z treści, oraz uwierzytelnionego przekładu wskazanych dokumentów na polski. Gdy pozwany nie wdał się w spór co do istoty, potrzebny jest także dokument doręczenia pisma wszczynającego. To odmienna konstrukcja od unijnego formularza. Sam dokument zatytułowany „final” trzeba ocenić według prawa i procedury państwa pochodzenia.

Starsze orzeczenia i wniosek o sądowe ustalenie

Art. 8 ust. 5 ustawy z 5 grudnia 2008 r. wiąże nowy krajowy model uznania z orzeczeniami wydanymi po wejściu nowelizacji w życie 1 lipca 2009 r. Starsze orzeczenia wymagają dawnych przepisów, o ile właściwy akt unijny lub umowa nie przewidują innej drogi. W takim układzie może być konieczne wcześniejsze postępowanie o uznanie przed sądem okręgowym. Nie należy stosować obecnego automatyzmu tylko dlatego, że wniosek do urzędu składany jest dzisiaj.

W aktualnym krajowym reżimie art. 1148 pozwala osobie mającej interes prawny żądać ustalenia, że orzeczenie podlega albo nie podlega uznaniu. Art. 1148¹ wskazuje właściwy sąd okręgowy według związku z rozstrzygniętą sprawą, a bez tej podstawy Sąd Okręgowy w Warszawie. Przewiduje możliwość przedstawienia stanowiska przez stronę w ciągu dwóch tygodni od doręczenia wniosku i środki kontroli. Nie jest to ponowne orzekanie rozwodu według dowolnie wybranej wersji faktów.

Dokument innego organu oraz wpis w akcie małżeństwa

Nie każdy zagraniczny rozwód przybiera formę wyroku. Art. 64–66 rozporządzenia 2019/1111 obejmują określone wiążące dokumenty urzędowe i zarejestrowane porozumienia, z własnymi warunkami i zaświadczeniem z załącznika VIII. W tym wariancie brak zaświadczenia ma szczególny skutek z art. 66 ust. 5. Krajowy art. 1149¹ odsyła odpowiednio do rozstrzygnięć innych obcych organów. Nie wolno jednak uznawać każdej prywatnej albo religijnej deklaracji za dokument automatycznie rozwiązujący małżeństwo w Polsce.

Art. 108 Prawa o aktach stanu cywilnego wiąże dołączenie wzmianki z uznaniem na właściwej podstawie. Przy odmowie opartej na art. 1146 kierownik USC pisemnie podaje przyczyny i informuje o drodze z art. 1148. Zachowaj ten dokument zamiast ponawiać identyczny niepełny zestaw. Dalsze formalności po prawomocnym rozwodzie wymagają uporządkowanego aktu i właściwych odpisów. Konsultacja z adwokatem prowadzącym rozwody w Legnicy powinna rozpocząć się od dat, państwa i rodzaju dokumentu, bez obietnicy automatycznego uznania każdego zagranicznego rozstrzygnięcia.

Źródła i stan prawny

Stan prawny: 20 października 2026 r. Informacje mają charakter ogólny; zastosowanie przepisu wymaga sprawdzenia dokumentów i okoliczności konkretnej sprawy.